Waar moet ik op stemmen? ERAC-benchmark geeft inzicht in zes thema’s voor een toekomstbestendig Nederland
Aanstaande woensdag vinden de Tweede Kamerverkiezingen plaats. De verschillen tussen de partijen zijn groot, en het is daarom van belang om goed te kijken naar de verkiezingsprogramma’s – ook wat betreft de positie van Nederland en Europa in een steeds competitievere en onvoorspelbaardere wereld. Voor wie geen tijd heeft om alle programma’s door te spitten – een benchmark van ERAC biedt uitkomst.
Woensdag gaan miljoenen Nederlanders weer stemmen om mee te bepalen welke richting het land de komende jaren opgaat. Deze verkiezingen worden door kenners als extra belangrijk beschouwd, omdat ons land voor een aantal grote maatschappelijke uitdagingen staat rond thema’s zoals economie, migratie, innovatie, wonen, duurzaamheid en meer.
Dit jaar spelen ook de toenemende geopolitieke en economische spanningen een grote rol. In de omgang met deze uitdagingen is het lot van Nederland sterk verweven met de Europese Unie. “De keuzes die partijen nu maken over innovatie, defensie en verduurzaming bepalen straks hoe sterk Nederland en Europa zich positioneren in een wereld die steeds competitiever en onvoorspelbaarder wordt”, aldus ERAC.
Cruciaal daarom, om een goed beeld te hebben van de standpunten van de verschillende partijen rond de thema’s die hier sterk aan raken. Het doornemen van alle verkiezingsprogramma’s is echter een hele klus.
Zo telt het programma van de VVD (‘Sterker uit de storm’) 81 pagina’s. Het programma van GroenLinks/PvDA (‘Een nieuwe start voor Nederland’) beslaat maar liefst 187 pagina’s. D66 (‘Het kan wél’) zit er met 92 pagina’s tussenin, terwijl de PVV (‘Dit is uw land’) het doet met ‘slechts’ 41 pagina’s.
Vergelijking van ERAC
Om kiezers inzicht te geven in de standpunten van partijen, heeft ERAC alle plannen zelf doorgespit voor alle deelnemende politieke partijen op zes thema’s: Europa, economie en innovatie, defensie, landbouw, klimaat en onderwijs. Het resultaat is een overzichtelijk schema dat laat zien waar de partijen voor staan op een vierpuntsschaal.
In een 20 pagina’s tellend document lichten auteurs Jeppe Foesenek en Boris Zwerver de onderwerpen verder toe en vatten zij de belangrijkste kernpunten samen. Een rondje langs de kernpunten:
Europa
Vrijwel alle partijen erkennen dat Europese samenwerking nodig blijft, al verschillen de opvattingen sterk over de manier waarop.
Partijen als D66, Volt, GroenLinks-PvdA en CDA zien Europa als de sleutel tot strategische autonomie: minder afhankelijkheid van de VS en China en meer gezamenlijke investeringen in energie, technologie en defensie. Zij pleiten voor een versterking van het Meerjarig Financieel Kader (MFK) en meer ruimte voor innovatie in de Europese begroting.
Aan de andere kant plaatsen BBB, JA21, PVV en FVD vraagtekens bij verdere integratie. Zij willen dat Nederland meer zeggenschap houdt over eigen beleid en minder geld afdraagt aan Brussel. NSC kiest een middenpositie: Europese samenwerking is noodzakelijk, maar moet doelmatiger en financieel soberder.
De rode draad: strategische zelfstandigheid en concurrentiekracht zijn belangrijker dan ooit, maar de weg daar naartoe verschilt per partij.
Innovatie
Innovatie en investeringen vormen een opvallend bindend thema. Bijna alle partijen erkennen dat vernieuwing nodig is om Nederland economisch sterk te houden, maar de manier waarop verschilt.
D66, GroenLinks-PvdA, CDA, Volt en VVD willen dat de overheid innovatie actief stimuleert, onder andere via een nationale investeringsbank, publiek-private samenwerking en meer middelen voor sleuteltechnologieën zoals AI, quantum en biotechnologie. D66 pleit zelfs voor een Europese investeringsimpuls door het MFK (Meerjarig Financieel Kader) te verdubbelen.
NSC en CDA leggen nadruk op regionale samenwerking: de kracht van ecosystemen waarin bedrijven, kennisinstellingen en overheden samen innoveren. BBB en SGP koppelen innovatie juist aan de maakindustrie, landbouw en energiezekerheid. Vernieuwing wordt daar vooral gezien als praktische voorwaarde voor economische en regionale vitaliteit
De tegenstelling zit vooral in de rol van de overheid: actief sturend of juist faciliterend. Maar het besef dat innovatie de motor is van groei en zelfstandigheid wordt breed gedeeld.
Klimaat
Bij klimaat en defensie constateren de onderzoekers dat de nationale en Europese belangen steeds dichter naar elkaar toekomen.
D66, GroenLinks-PvdA, Volt en ChristenUnie pleiten voor forse investeringen in hernieuwbare energie, netverzwaring en waterstof, vaak gekoppeld aan Europese samenwerking. VVD en CDA verbinden verduurzaming nadrukkelijk aan het economisch verdienvermogen en technologische ontwikkeling, met ruimte voor kernenergie.
Defensie
Wat betreft defensie zien bijna alle partijen de noodzaak van meer investeringen en innovatie. Europese samenwerking wordt vaker als vanzelfsprekend uitgangspunt genoemd, al verschillen de ambities sterk: van een Europese krijgsmacht (D66, Volt) tot een versterkte nationale defensie met industriële samenwerking (VVD, CDA, NSC).
Verkiezingen 2025
Volgens de laatste peilingen beloven de verkiezingen van aanstaande woensdag een van de spannendste in jaren te worden. De PVV staat in de recente peilingen op kop, maar GroenLinks/PvDA, D66 en CDA maken allemaal nog kans om de grootste partij van Nederland te worden.
De eerste uitslagen worden woensdagavond verwacht. Op donderdag heeft Nederland een duidelijker beeld van hoe het nieuwe politieke landschap eruitziet.
