In Súdwest-Fryslân pakken ze het sociaal domein integraal aan

03 oktober 2019 Consultancy.nl

De gemeente Súdwest-Fryslân heeft doorgepakt bij de ontwikkeling van een vernieuwende, integrale aanpak voor hun sociaal domein beleid. Dat beleid is in het bijzonder gestoeld op eigen regie, samenwerking met alle stakeholders, het stellen van realistische doelen, het creëren van verbinding en een collectief vertrouwen in de aanpak.

Súdwest-Fryslân is een gemeente in het zuidwesten van de Nederlandse provincie Friesland met ongeveer 89.000 inwoners . Net als alle overige gemeenten heeft ook Súdwest Fryslân in 2015 te maken gekregen met de grote decentralisaties die werden ingevoerd, waarbij de taken van het Rijk zijn overgeheveld naar gemeenten.

Allereerst was er de overheveling van de begeleiding, ondersteuning en verzorging uit de AWBZ naar de ‘Wet maatschappelijke ondersteuning’ (Wmo). Hierdoor zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor een aantal extra zorg- en ondersteuningstaken. Verder de uitvoering van de ‘Participatiewet’ voor WWB, voormalig Wajong en Wsw, die inmiddels bij gemeenten ligt en die daarbij samenwerken met werkgevers, werknemers en regionale organisaties. En als derde de transitie binnen de Jeugdzorg, waarbij gemeenten nu verantwoordelijk zijn voor de provinciale jeugdzorg, de jeugdbescherming en -reclassering, de Jeugd GGZ en de zorg voor licht verstandelijk gehandicapte jeugd.

Sociaal domein sterk veranderd

De veranderingen in het sociaal domein zijn groot geweest en de relatie tussen de overheid en zijn burgers is sterk veranderd. Het nieuwe normaal vraagt om nieuwe samenwerkingsvormen en initiatieven. Een mogelijke richting die diverse gemeenten omarmen is het integraal aanpakken van het sociaal domein. Daartoe besloot ook Súdwest-Fryslân. “We wilden volledig ontschot werken, alle vraagstukken in het sociaal domein integraal aanpakken”, aldus de gemeente. De twee betrokken wethouders, Gea Wielinga en Stella van Gent, blikken in gesprek met Machteld Koelewijn, interim-directeur Sociaal Domein en partner bij BMC, terug op de “geslaagde transitie”.

In Súdwest-Fryslân pakken ze het sociaal domein integraal aan

Stella van Gent is sinds de zomer van 2015 wethouder in de Friese gemeente. Vanuit haar huidige portefeuille Onderwijs, Cultuur, Arbeidsparticipatie en Inkomen en vanuit haar vroegere betrokkenheid bij jeugdzorg, toont ze zich enthousiast over de “dappere keuze” van de gemeente voor de nieuwe, integrale benadering van het sociaal domein.

Eigen regie

Een belangrijk element binnen de transitie, zo vertelt ze, was het voeren van de eigen regie en uitvoering. Zo heeft de gemeente de mensen die werken binnen de gebiedsteams en die de toegang tot het sociaal domein vormen, zelf in dienst genomen. Van Gent: “We hebben die keuze gemaakt omdat we geloven dat we die professionals zo het beste kunnen faciliteren en samenhang tussen werk en inkomen, jeugdhulp en Wmo kunnen organiseren, uitvoeren en realiseren.” Inmiddels werken ze in de gebiedsteams van de gemeente aan de integrale ondersteuning van inwoners.

Door de eigen regie beschikt de gemeente over professionals die op verschillende vlakken van het sociaal domein aanvullend kunnen inspringen, zodat voor alle belanghebbenden een win-win situatie ontstaat. “Wanneer een inwoner van de gemeente in eerste instantie een zorggerelateerd vraagstuk heeft, kunnen door de integrale aanpak ook andere onderwerpen worden aangepakt, zoals financiële problemen of opvoedkundige vraagstukken”, legt de wethouder uit.

Inzet op preventie en samenwerking

Een aanverwante pijler binnen de aanpak vormt de intensievere samenwerking tussen de verschillende professionals en stakeholders. Dat komt onder meer door de preventieve werking die de aanpak belichaamt en door de inspanningen vanuit de gemeente, legt Koelewijn uit. Zo heeft de gemeente een stichting opgezet die de uitvoering van het sociaal werk op zich neemt. Koelewijn: “De gebiedsteams belichamen de samenhang in de hele keten. Dan kun je de focus van het sociaal domein sterk gericht houden op het versterken van de kracht van de samenleving.”

“De gebiedsteams belichamen de samenhang in de hele keten. Dan kun je de focus van het sociaal domein sterk gericht houden op het versterken van de kracht van de samenleving.”
– Machteld Koelewijn, interim-directeur Sociaal Domein en partner BMC

Door problemen met behulp van de aanpak zo veel mogelijk voor te zijn, kunnen kosten bespaard worden en wordt het voor de gemeente ook makkelijker om samenwerkingen aan te gaan met het zorgdomein en zorgverzekeraars, waarbij er vooral wordt gestuurd op resultaat en zorgkosten. Súdwest-Fryslân zet in op een krachtenbundeling met zorgverzekeraars, met als doel een integraal PGB (persoonsgebonden budget) voor burgers te realiseren. “Samen investeren, dus ook samen de vruchten plukken, daar valt in veel gemeenten in de relatie met de zorgverzekeraars nog wel wat te doen. Hier wordt er echt op ingezet”, laat Koelewijn weten. 

In het gesprek geven de wethouders en de BMC-partner nog meer voorbeelden van samenwerkingsverbanden die de Friese gemeente aangaat. Zo wordt met uitkeringsinstantie UWV bijvoorbeeld gezamenlijk gestuurd op het uitkeringssysteem. Een andere samenwerking is die van de drie O’s: onderwijs, ondernemers en overheid. De partijen in Súdwest-Fryslân gingen samen op zoek naar een model dat de samenwerking zou bevorderen met goede uitkomsten voor leerlingen en voor de arbeidsmarkt. Ze gingen kijken in een ’technolab’ voor technische beroepen in Delft. Nu komt er in Sneek ook zo’n technolab. De drie partijen financieren dat elk voor een derde, zonder dat ver achter de komma te kijken.“Je moet elkaar ook daarin kunnen vertrouwen”, aldus de Friese bestuurders.

Realistische doelen

Nog een belangrijke pijler van de geslaagde transitie is volgens de wethouders het stellen van realistische doelen. Eerst dient echter een helder beeld van de draaglast en draagkracht van burgers verkregen te worden, om vervolgens op zoek te gaan naar manieren om deze draagkracht te verhogen, of de draaglast te verminderen. “Het is een utopie om te denken dat de samenleving dit puur op eigen kracht kan oplossen, er zal een vorm van ondersteuningssystematiek door de overheid en professionals gerealiseerd moeten worden”, aldus de wethouders. Wielinga licht toe: “Je moet realistisch zijn. Naast de inwoner gaan staan die zorg, hulp en ondersteuning nodig heeft. Wat wil en kun je samen bereiken? Ook is het belangrijk om alert te blijven dat we de gebiedsteams niet overladen met opdrachten.”

“Je moet realistisch zijn. Naast de inwoner gaan staan die zorg, hulp en ondersteuning nodig heeft. Wat wil en kun je samen bereiken?
– Gea Wielinga, gemeente Súdwest-Fryslân

Door zelf regie te houden op de hulpvragen van burgers en naast hen te staan bij het zoeken naar oplossingen, kan de gemeente de kennis en eigen kracht van burgers en van het eigen team versterken. Van Gent geeft een voorbeeld dat betrekking heeft op de arbeidsmarkt: “We onderzoeken nu van 500 mensen die een uitkering krijgen wat ze zouden kunnen. In welke sectoren kan iemand een kans krijgen, waar liggen zijn of haar drijfveren? Ook dat doen we zelf, we besteden het niet uit. We zorgen er zelf voor dat mensen weer een ritme opbouwen, leren omgaan met collega’s. Dat stelt ons in staat om zeer scherp te beoordelen wanneer iemand een uitkering aanvraagt. [...] We zoeken uit hoe het komt dat mensen schulden opbouwen en wat wij daaraan kunnen doen. Niet op een hoog abstractieniveau, maar heel praktisch, dicht bij huis.”

Gezamenlijk geloof en vertrouwen

Een laatste belangrijke succesfactor van de integrale sociaal domein aanpak van Súdwest-Fryslân, ligt volgens de wethouders in het collectieve vertrouwen dat in de transitie is gelegd. “Het collectieve geloof dat deze aanpak het beste werkt voor de inwoners, waar de lokale samenleving baat bij heeft. Mensen bij elkaar brengen, met ondersteunende voorzieningen, vrijwilligers, lokaal maatwerk, samen met de gebiedsregisseur.” Wielinga vult aan: “We zijn echt geïnteresseerd in de mensen, gaan het gesprek aan over wat hen frustreert. We zoeken de onderlaag in de samenleving actief op, zodat de mensen niet hun toevlucht hoeven te nemen tot ‘gele hesjes’.”

Het ontwikkelen van de nieuwe aanpak was een tijdsintensieve aangelegenheid, waarbij ook oude systemen en patronen vaarwel gezegd moesten worden. Daarbij was het een kwestie van “durven loslaten”, leggen de wethouders uit: “En geloven dat daarbij enige professionele vernieuwende sturing van de gemeente nodig is.”

“De kern van de transformatieopgave ligt op het versterken van de kracht van inwoners en de samenleving…”
– Stella van Gent
, gemeente Súdwest-Fryslân

Dichtbij en op maat

De verdere uitbouw van het integraliteits- en preventieprincipe in het sociaal domein zorgen voor oneindig veel nieuwe mogelijkheden, geeft Van Gent aan: “De kern van de transformatieopgave ligt op het versterken van de kracht van inwoners en de samenleving.” Dat is immers het doel geweest van de decentralisatie, aldus de wethouders: “Zaken dichtbij en op maat proberen te regelen.”

Wielinga geeft aan enorm trots te zijn dat men de nieuwe en volgens haar vernieuwende aanpak in Súdwest-Fryslân heeft weten te toe te passen: “Samen met alle betrokkenen, om te beginnen met een club stevige ambtenaren. Maar ook alle partijen die op de een of andere manier een rol spelen hebben vol enthousiasme meegedaan in dit beginsel.”

Waar veel gemeenten vergelijkbare ambities hebben als Súdwest-Fryslân, is volgens de wethouders “de uitvoering vaak zo ingewikkeld”, dat inwoners er in de uitvoeringspraktijk weinig van merken. Wielinga is dan ook trots op de behaalde resultaten, maar stelt wel dat er nog voldoende te doen staat. Vooruitkijkend, geeft ze aan: “Op dit moment zien we echter nog veel mogelijkheden om de integrale aanpak in het sociaal domein verder door te ontwikkelen. Dat stimuleert enorm.”


Profiel

Meer nieuws over

×
×
A.T. Kearney Accenture ACE Company Adaptif Adlasz Adviesgroep Novius AevesBenefit Anderson MacGyver Andersson Elffers Felix Annalise Arlande Arthur D. Little AT Osborne Atos Consulting B&A Bain & Company Baker Tilly BCG Platinion BDO BearingPoint Berenschot Best Value Group Bisnez BlinkLane Consulting BluPoint BMC Boer & Croon Management Bolster Bostec Boston Consulting Group Bright & Company | People Strategy Buitenhuis Advies buro C5 Bvolve Capgemini Invent Centric Cmotions COMATCH Conclusion Connective Payments Count & Cooper De Kleine Consultant Deloitte Delta Capita Digital Power Dimensys Ecorys Eden McCallum Energyprofs Enigma Consulting EY EY-Parthenon Finavista Finext First Consulting Flowant flowresulting FTE Groep FTE Improvery Galan Groep GalanNXT Grant Thornton Groenewout Gupta Strategists Gwynt Hamstra & Partners Hermes | Partners Hospitality Group Hot ITem House of Performance IG&H Improven InContext innergo INNOPAY Intermedius ITDS Business Consultants Itility JBR JBR Interim Executives Kirkman Company Korn Ferry KplusV KPMG KPN ICT Consulting Kruger Kurtosis KWINK groep Leeuwendaal M3 Consultancy Magnus Marktlink Mazars McKinsey & Company Mercer Merkle Methis Consulting METRI Mitopics MLC Mobilee Möbius Monitor Deloitte Morgens MSR Consulting Group Oliver Wyman OrangeX Ordina Organize Agile Oxyma p2 PA Consulting Group Paul Postma Marketing Consultancy PBLQ People Change PNO Consultants Projective Protiviti Proven Partners PwC Qhuba Quantics Quint Wellington Redwood Quintop Raad van Toekomst ResidentieProfs RevelX RGP Rijnconsult Roland Berger Salvéos Schaekel & Partners Schuberg Philis SeederDeBoer Sia Partners Significant Simon-Kucher & Partners SiRM Solid Professionals SOLVE Consulting SparkOptimus Strategy Development Partners Strategy& Student Consultancy Group Summiteers Supply Value Symbol Synechron TEN HAVE Change Management The Next Organization Trevian Turner TWST TwynstraGudde UMS Group UniPartners UPD Van Oers Corporate Finance Vanberkel Professionals Varrlyn Vasco Consult Vintura VODW Voogt Pijl & Partners Wielinq Willis Towers Watson WIN Yellowtail YGroup YNNO Young Advisory Group YourConnector Zanders Zestgroup