Rijksoverheid bijna €200 miljoen meer kwijt aan externe inhuur

12 juni 2017 Consultancy.nl

De Rijksoverheid heeft het afgelopen jaar bijna €200 miljoen meer uitgegeven aan de inhuur van externe krachten. In totaal werd €1,29 miljard gespendeerd aan consultants, interimmers en uitzendkrachten – het hoogste niveau sinds deze cijfers bekend worden gemaakt. Bijna 60% van de totalen uitgaven vloeit naar uitzendorganisaties en detacheerders, de rest gaat vooral naar ICT-bureaus en consultancybedrijven.

De Rijksoverheid, bestaande uit de elf ministeries, dertig agentschappen en het politieke apparaat, is de grootste werkgever van Nederland. Met meer dan 109.000 FTE’s op de loonlijst is het Rijk goed voor meer dan een achtste van de totale werkgelegenheid in de publieke sector – de totale overheid is in combinatie met het onderwijs in Nederland goed voor bijna 771.500 voltijdsbanen. Gezamenlijk zijn de werknemers van de Rijksoverheid verantwoordelijk voor de rijksbegroting van ongeveer €250 miljard. 4,7% van deze begroting, bijna €12 miljard, ging in 2016 op aan de zogenaamde apparaatsuitgaven – de kosten die gemaakt worden om de Rijksoverheid draaiende te houden. Het grootste deel hiervan bestaat uit loonkosten, die in 2016 ruim €8 miljard bedroegen.

Rijksbegroting en apparaatsuitgaven

Na de salarissen van werknemers, zijn de ICT-uitgaven de grootste kostenpost in de apparaatsuitgaven. De tot dusver te herleiden ICT-uitgaven van de rijksoverheid bedroegen vorig jaar iets meer dan €2 miljard. Ruim €1 miljard hiervan werd uitgegeven aan materiële ICT, €813 miljoen werd uitgegeven aan eigen personeel ten behoeve van ICT en tot slot ging er €237 miljoen op aan ICT programma-uitgaven. 

Externe inhuur

Vorig jaar is er door het Rijk voor €1,29 miljard uitgegeven aan externe inhuur, een stijging van circa 10% ten opzichte van het jaar daarvoor. In 2015 was het Rijk nog zo’n €1,1 miljard kwijt aan de inhuur van adviseurs, interimmers en uitzendkrachten, terwijl in 2013 nog €1 miljard aan externe inhuur werd uitgegeven. Gekeken naar de ontwikkeling van de uitgaven aan externe inhuur, blijkt dat de €1,287 miljard uit 2016 zelfs de hoogste uitgaven aan externe inhuur zijn sinds 2009 – het eerste jaar dat deze cijfers bekend gemaakt werden. In 2009 werd nog €1,284 miljard uitgegeven aan de inhuur van externen. In de periode van 2009 tot 2011 volgde een aanzienlijke daling van de uitgaven naar €876 miljoen (-32%) en sindsdien zijn de uitgaven jaar op jaar gegroeid. 

Uitgaven Rijksoverheid aan externe inhuur

Het grootste gedeelte van de uitgaven aan externe inhuur gaat naar ‘Uitvoering’, oftewel de inhuur van flexibele krachten voor operationele activiteiten. In totaal wordt 59% van de totale kostenpost – een bedrag van €754 miljoen – uitgegeven aan de inhuur van uitzendkrachten. Hoewel het bedrag €100 miljoen hoger ligt dan in 2015, blijft het aandeel van de inhuur omwille van uitvoering gelijk aan het aandeel in 2015 – ook in dat jaar waren de uitgaven aan inhuur van uitzendkrachten goed voor 59% van de totale uitgaven. Uitzendorganisaties Randstad, USG People, Adecco en Manpower zijn de vier grootste leveranciers van flexibele krachten. 

Per ministerie

Van de elf ministeries geeft het Ministerie van Financiën het meeste uit aan externe inhuur met een totaalbedrag van €272,2 miljoen. Infrastructuur en Milieu volgt op de tweede plek met €251,6 miljoen aan uitgaven in 2016, terwijl Veiligheid en Justitie, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Defensie respectievelijk op de derde, vierde en vijfde plek staan.

De uitgaven van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap vertoonden in 2016 een stijging van maar liefst 216% ten opzichte van 2015 – goed voor een absolute stijging van €69 miljoen. Ook bij het Ministerie van Financiën deed zich een aanzienlijke kostenstijging van €65 miljoen voor. Beide ministeries hebben in het eigen departementale jaarverslag deze toename nader toegelicht. Op last van de Auditdienst Rijk heeft OCW een aanpassing moeten doorvoeren in de rubricering van uitgaven in de administratie bij het agentschap DUO. Daardoor vielen meer kosten dan voorheen onder de definitie van externe inhuur. Bij het financiële ministerie is de stijging veroorzaakt door de inzet van externe krachten in het kader van de Investeringsagenda van de Belastingdienst.

Uitgaven van ministeries aan externe inhuur

Het Rijk heeft in zijn begrotingsbeleid diverse afspraken gemaakt met de Tweede Kamer over de inhuur van extern personeel. Zo geldt voor de ministeries de norm dat zij maximaal 10% van de totale personele uitgaven (ambtelijk personeel + externe inhuur) mogen uitgeven aan externe inhuur. Drie ministeries hebben afgelopen jaar deze norm aanzienlijk overschreden: het ministerie van OCW gaf – mede door de aanpassingen in de rubricering door de Auditdienst Rijk – 24,5% van zijn totale personele uitgaven aan externe inhuur uit, terwijl de uitgaven van BZK en IenM respectievelijk goed waren voor 23,6% en 19,5%. De ministeries hebben deze overschrijdingen moeten verantwoorden in hun departementale jaarverslagen. 

Ook is in 2016 het maximumuurtarief voor externen van €225 per uur een aantal keer overschreden. Het maximumuurtarief is in 2016 in slechts zes gevallen overschreden, waar dit aantal in bijvoorbeeld 2015 nog op 23 lag. De overschrijdingen werden op één geval na allemaal gemaakt bij VenJ. Bij BZK werd éénmaal het maximale uurtarief overschreden. Ministeries zijn verplicht om bij overschrijding van het maximale uur tarief hier melding van te maken en om het hogere tarief te verantwoorden. 

Uitgaven van het Rijk per inhuurcategorie

Per inhuurcategorie

ICT-advies maakt een groot onderdeel uit van het totale externe inhuur kostenplaatje. 33% van de uitgaven gaat op aan de inhuur van IT-professionals. De Rijksoverheid telde in 2016 maar liefst 130 grote ICT-projecten (projecten met een ICT-component van tenminste €5 miljoen). 40% hiervan was kleiner dan €10 miljoen, terwijl 25% tussen de €10 miljoen en €20 miljoen zat. In 2016 waren zeven ICT-projecten groter dan €100 miljoen. De belangrijkste marktpartijen die zijn betrokken bij de uitvoering van deze projecten zijn: Capgemini (8), IBM (7), Atos (5), KPN en Ordina (beide 4).

Voor strategisch ICT advies heeft de overheid een raamovereenkomst gesloten met vijf partijen: Atos (in samenwerking met Atos Consulting), Gartner, PBLQ (lead) en Quint Wellington Redwood (met TNO en ITSX als onderaannemers), KPMG (inclusief KPMG Advisory) en een samenwerkingsverband van Verdonck, Klooster & Associates (penvoerder) en Berenschot. Voor organisatieadvies werkt de Rijksoverheid samen met zeven bureaus: Andersson Elffers Felix (AEF), Verdonck, Klooster & Associates (VKA) en Sioo (die met zijn drieën een consortium vormen), Atos Consulting, Capgemini Consulting, Deloitte Consulting en &samhoud. Het rijk gaf in 2016 37% minder uit aan organisatieadviseurs. Op het gebied van financiële adviesdiensten doet het Rijk voornamelijk zaken met twaalf bureaus, verdeeld over vijf percelen. De uitgaven daalden vorig jaar met 18%. 

Uitgaven overheid aan externe inhuur

Op het gebied van juridisch advies vertonen de uitgaven al jarenlang een daling, en ook in 2016 daalden de uitgaven verder met 13%. Uit de gegevens van de Rijksoverheid blijkt dat de uitgaven aan beleidsadvies flink zijn gestegen. In de periode 2010-2013 daalden de uitgaven aan deze vorm van advies juist van €116 miljoen naar €50 miljoen. Ten opzichte van 2014 zijn de uitgaven met 72% gestegen. 

Het overgrote deel van de inkoop van het Rijk loopt via slechts twintig inkoopcentra, waardoor kennis en kunde organisatorisch is gebundeld. Met de invoering van categoriemanagement is geregeld dat één departement een categorie van producten of diensten rijksbreed inkoopt.

Inhuur en salariskosten

De stijgende uitgaven aan externe inhuur van de Rijksoverheid komen bovenop de extra loonkosten die het Rijk maakt voor het eigen personeel. Vorig jaar gaven de ministeries bijna €5,3 miljard uit aan haar personeel – €360 miljoen meer dan in 2014, terwijl het personeelsbestand toen even groot was. Als gevolg hiervan stegen de totale personeelskosten van de rijksoverheid dit jaar, voor het eerst sinds deze data openbaar bekend wordt gemaakt, door de grens van €8 miljard .

Nieuws

Meer nieuws over