Aanpak van alcohol recidivisten in het verkeer mist effectiviteit

30 maart 2016 Consultancy.nl

De aanpak van de Overheid om recidivisten in het verkeer aan te pakken behaalt niet zijn beoogde effect. Dat blijkt uit een onderzoek van Significant en MuConsult, in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), onderdeel van het Ministerie van Veiligheid en Justitie. De Tweede Kamer is inmiddels hierover geïnformeerd door Minister Van der Steur, en het Openbaar Ministerie heef inmiddels toegezegd te zullen werken aan een verbeterplan.

Rijden onder invloed van alcohol levert gevaar op voor de verkeersveiligheid. Jaarlijks zijn tientallen doden en honderden gewonden te betreuren die zijn te relateren aan verkeersdeelname onder invloed van alcohol. De overheid gaat het rijden onder invloed van alcohol op diverse manieren tegen, zowel in preventieve zin (zoals met de BOB-voorlichtingscampagne) als in repressieve zin (handhaving). Aan bestuurders die te veel hebben gedronken (vanaf 0,2 promille voor beginnende bestuurders en 0,5 promille voor de overige bestuurders) en worden aangehouden, worden een of meer maatregelen opgelegd. Deze kunnen zowel van strafrechtelijke als van bestuursrechtelijke aard zijn.

In het geval van rijden onder invloed van alcohol is er ook een groep die steeds weer in de fout gaan, beter bekend als recidivisten. Dit zijn mensen die al eerder veroordeeld zijn na drank op achter het stuur en al dan niet hun rijbewijs hebben moeten inleveren, maar die opnieuw over de schreef gaan. Om juist ten aanzien van deze groep actie te ondernemen, lanceerde de overheid het zogenaamde ‘alcoholslotprogramma’. Bovendien krijgen sinds 1 juni 2011 bestuurders die voor een tweede maal worden veroordeeld voor het rijden onder invloed, te maken met de recidiveregeling. Hun rijbewijs wordt van rechtswege ongeldig, zonder verdere tussenkomst van de rechter.

Enkele jaren na de invoering van de maatregel heeft het ministerie van Veiligheid en Justitie besloten om een evaluatie van de recidiveregeling uit te voeren. Hiervoor schakelde het Rijk twee externe experts in: onderzoek- en adviesbureaus Significant en MuConsult. Om tot een kwalitatieve analyse te kunnen komen, voerden de onderzoekers een document- en literatuurstudie door, werden vijftien interviews gehouden met in totaal dertig professionals (van politie, CVOM, CBR, RDW, ZM, advocatuur, Trafieq en bestuurders) en bestudeerden de bureaus bovendien diverse dossiers. In een Kamerbrief medio februari van dit jaar informeerde minister van der Steur (Veiligheid en Justitie) de Tweede Kamer over het onderzoek en de belangrijkste conclusies.

Zo viel uit het onderzoek op te maken dat het werkproces van de recidiveregeling behoorlijk complex is. Veel partijen uit verschillende rechtsgebieden zijn betrokken in een complex systeem dat is ingericht op het verkrijgen en ongeldig verklaren van het rijbewijs, waarbij het OM, de RDW en het CBR de grootste rollen vervullen. “Hierdoor is de implementatie en uitvoering complex”, schrijven de onderzoekers. Desondanks stellen de onderzoekers dat het proces grotendeels wordt uitgevoerd, zoals beoogd. Verbeterpunten zijn er echter wel. Het belangrijkste knelpunt is dat niet van elke bestuurder die in aanmerking komt voor de recidiveregeling het rijbewijs van rechtswege ongeldig wordt. Bij tussen de 200 en 350 zaken wordt de recidiveregeling niet toegepast. “Hierdoor is er een risico dat mensen zonder consequenties kunnen blijven doorrijden”, aldus de onderzoekers.

Kijkend naar de impact van de recidiveregeling zetten de onderzoekers hun vraagtekens bij de effectiviteit. In theorie zou de regeling drie effecten moeten hebben; Preventie: (afschrikkende werking), Selectie (tijdelijk afnemen van rijbewijs) en correctie (bewerkstelligen van gedragsveranderingen). De onderzoekers stellen vast dat er de huidige wijze van uitvoering geen sprake is van een algemeen preventieve werking. “De regeling is daarvoor te onbekend en valt weg binnen alle andere mogelijke straffen en maatregelen die kunnen worden opgelegd”, stellen de auteurs. Verder is er bij de huidige wijze van uitvoering nauwelijks sprake van een speciale preventieve werking omdat bestuurders in de regel niet weten dat ze op scherp staan. “Er wordt bijvoorbeeld geen waarschuwingsbrief gestuurd bij een eerste punt en ook tijdens het strafproces komt de regeling vaak niet aan de orde”, lichten de auteurs toe. Tenslotte is er volgens hen geen sprake van een correctie-effect, omdat betrokken instellingen hieraan geen aandacht besteden op de manier die nodig zou zijn voor gedragsverandering.

Verder concluderen de onderzoekers dat de effecten van recidiveregeling op verkeersveiligheid op dit moment klein lijken te zijn. Zij stellen de regeling op meerdere punten verbeterd kan en moet worden. “De regeling heeft nu een beperkte effectiviteit en lijkt in enkele gevallen zelfs contraproductief te werken. Zelfs als de recidiveregeling optimaal wordt uitgevoerd, is het de vraag of de regeling veel meerwaarde heeft ten opzichte van de andere straffen en maatregelen”, aldus de onderzoekers. Verder concluderen ze dat de recidiveregeling wel (gedeeltelijk) effectief is voor een kleine groep recidivisten (met een tweede delict waar sprake is van een hoog promillage). Deze groep wordt nu tijdelijk uit het verkeer gehouden, die anders mogelijk al over hun rijbewijs hadden kunnen beschikken.

In zijn brief aan de Tweede Kamer neemt Minister Van der Steur de belangrijkste conclusie over en schrijft: “De evaluatie levert geen goed nieuws op. Bij de evaluatie is de recidiveregeling in samenhang bezien met de andere straf- en bestuursrechtelijke maatregelen op het gebied van rijden onder invloed van alcohol. De onderzoekers concluderen dat er belangrijke knelpunten bestaan in de uitvoering van de recidiveregeling.” Hij vervolgt: “Deze uitkomsten zijn zorgwekkend en daarom voor mij aanleiding geweest dit met het Openbaar Ministerie (OM) te bespreken en het OM te verzoeken om verbeteringen door te voeren.” Het OM heeft beloofd om een verbeterplan op te stellen en deze wordt naar verwachting binnenkort opgeleverd.

Nieuws

Meer nieuws over