Johan Cruijff syndroom wordt maatschappelijk probleem

11 februari 2012 Consultancy.nl

In besturen en organisaties gaan vooral babyboomers tot het uiterste om hun gelijk te halen, ook bekend als het ‘Johan Cruijff-syndroom’. Oftewel, eerst de man, dan de bal. Dat stelt organisatie-adviseur Erwin van de Pol van consultancybureau Rijnconsult.

In de officiële FIFA-documentaire over de WK-finale van 1974 zit een minder bekende scène. In de rust, als iedereen van het veld is, blijft 'Flipper' (in die tijd Cruijffs bijnaam bij Ajax naar een populaire, kwetterende tv-dolfijn) mekkeren tegen de scheidsrechter. Hij krijgt een gele kaart en Taylor heeft zijn hand al op de rode, tot Van Hanegem Flipper wegtrekt.

Johan Cruijf-syndroom

Cruijff is niets veranderd, Nederland wel. Het altijd tot het uiterste gaan voor het eigen gelijk, met als belangrijk kenmerk eerst de man te spelen en dan de bal, is meer en meer de gewoonte in bestuurlijk en maatschappelijk Nederland. In de ruim 25 jaar die ik aanwezig ben geweest bij overheden, maatschappelijke organisaties en verenigingen, heb ik de opmars gezien van mensen die gelijk hebben belangrijker vinden dan gelijk krijgen. Wie vroeger wel weer bij elkaar kwamen na een paar goede gesprekken, lijken nu bij voorbaat kansloos. En het zijn niet alleen de leefbaren en PVV'ers die een gevoel van gemeenschapszin in de weg zitten. Ook aan mensen die zich als progressief afficheren, betalen we tegenwoordig een hoge maatschappelijke tol. Het zogeheten 'Johan Cruijff-syndroom' als maatschappelijk probleem rukt op.

Dat het drijfhout van de maatschappij aanspoelt in het openbaar bestuur is natuurlijk beledigend voor mensen die alle schepen achter zich verbranden om de politieke gemeenschap te dienen. Maar vaak zijn die schepen al een tijdje geleden verbrand. Als jarenlang begeleider van lokale politici zijn me een paar zaken op gaan vallen. Iemand die in de politiek gaat, heeft daarbuiten ook een leven gehad. En los van de bevlogenheid om iets te betekenen voor volk en vaderland, is er in dat niet-politieke leven vaak iets gebeurd dat de politieke ambities een zetje of een flinke duw heeft gegeven.

Openbaar bestuur

Frustraties

Velen hebben ervan geleerd en zijn bestuurders waar Nederland trots op mag zijn. Sommigen vieren hun frustraties bot op alles wat hun voor de voeten loopt en maken op weg naar een eigen straatnaam het leven van hun vrijwel altijd opvallend loyale ambtenaren tot een hel. Ze laten de gemeente na hun bestuursperiode achter met gigantische ruzies en een hoop getwitter er gratis bij.

En dat zal alleen maar erger worden in een maatschappij waar het individuele gelijk steeds belangrijker is ten koste van het collectieve belang. Veel babyboomers gaan in deze tijd met pensioen en zijn inmiddels doende met het halen van hun uiteindelijke gelijk in besturen van velerlei aard. In dit eindspel van een generatie die zichzelf meent te moeten verheffen tot de sleutel naar een blijkbaar nog steeds maakbare maatschappij, tiert het Johan Cruijff-syndroom welig. En al heeft men een redelijk standpunt, ik noem maar wat, voetbalclubs beter maken door een jeugdopleiding die het individu centraal stelt, dan kan dat uitsluitend zijn beslag krijgen door eerst keihard op de man te spelen. En vervolgens krijgen we dan deel twee van het Johan Cruijff-syndroom: eerst niet luisteren, dan veel praten, dan weer niet luisteren en tot slot intimideren. Of in omgekeerde volgorde.

Erwin van de Pol - Rijnconsult

Psychotherapeut Joost Bosland heeft fenomenen als borderline en regressie als expert over het populisme van Verdonk en Wilders beschreven in een interessant boek. Bij veel leefbare politici is het in de geschiedenis klassieke drieluik herkenbaar: elders afgewezen zijn, maatschappelijk in een doodlopende straat verkeren en een ruïneus privéleven.

Johan Cruijff-syndroom

Maar ook ter linkerzijde is een trend zichtbaar. Het gaat om mensen met veel geld, tijd en kennis die er een dagtaak van maken op basis van één issue het politieke proces te beïnvloeden. Dat was een praktijk die tot in de jaren negentig voorbehouden was aan welvarende enclaves, bijvoorbeeld Gooise gemeenten. Nu staan we voor de uitdaging mensen die denken dat ze Yesterday zingend de poort te hebben geopend naar de Nieuwe Tijd, te confronteren met hun enorme ego's. Bij de vakbonden is het probleem nu het meest manifest, maar overal duikt het verwoestende egocentrisme van het Johan Cruijff-syndroom op.

Altijd de beste van zijn groep, decennia lang alleen maar ja-knikkers om zich heen, wat was het toch mooi geweest voor Cruijff, voor zijn club en als voorbeeldfunctie voor anderen als Flipper in de rust van de WK finale het veld was uit gestuurd.

Maar het werkelijke probleem is dat u en ik als politiek geïnteresseerden niet in de politiek gaan, omdat we genoeg hebben van het Johan Cruijff-syndroom.

Een artikel van Erwin van de Pol, organisatieadviseur bij adviesbureau Rijnconsult.

Nieuws

Meer nieuws over