BDO en NautaDutilh: Buma/Stemra sjoemelde met boekhouding

05 september 2017 Consultancy.nl

De CFO en enkele andere medewerkers van Buma/Stemra blijken de afgelopen jaren voor miljoenen euro’s te hebben gesjoemeld met de boekhouding. Door te schuiven met potjes geld werd het kostenniveau van de organisatie kunstmatig net iets onder de gewenste 15% gehouden. Zo is gebleken uit onderzoek van advocatenkantoor NautaDutilh en accountantskantoor BDO.

Het onderzoek werd uitgevoerd op verzoek van de in juni 2016 aangestelde CEO Wim van Limpt*. Na zijn indiensttreding bij Buma/Stemra – de organisatie die in Nederland de belangen op het gebied van muziekauteursrecht behartigt voor componisten, tekstdichters en muziekuitgevers – initieerde hij een verbetertraject en liep daarbij al snel “tegen een aantal vragen aan over de jaarrekening en financiële verslaglegging die intern niet konden worden beantwoord”.

Toen enkele maanden later ook nog en medewerker aanklopte om mistanden in de boekhouding te melden, besloot Van Limpt in overleg met het bestuur een externe partij aan te trekken om hier onderzoek naar te laten uitvoeren. Hiervoor werd NautaDutilh ingeschakeld, dat vervolgens BDO in de hand nam om Buma/Stemra’s boekhouding nog eens goed onder de loep te nemen. Naast dat de financiële administratie is geanalyseerd, werd er ook gesproken met betrokkenen.

BDO en NautaDutilh - Buma Stemra sjoemelde met boekhouding

Kunstmatige kostenbeheersing

Uit het onderzoek is nu naar voren gekomen “dat het bestuur in het verleden onvoldoende is geïnformeerd over belangrijke financiële beslissingen en voorzieningen en reserveringen onjuist werden opgevoerd”. Boekhoudkundige regels werden door CFO Wieger K. doelbewust niet opgevolgd om zo inzicht in de kostenstructuur te belemmeren. Aanleiding voor het gesjoemel vormt volgens de onderzoekers het feit dat Buma/Stemra jaarlijks maximaal 15% van de geïnde auteursgelden mag aanwenden voor kosten die de organisatie maakt. Van Limpt stelt dat de cijfers werden gemanipuleerd om kritiek te voorkomen, aangezien zowel onder het budget als boven het budget uitkomen zou leiden tot “gezeur”.

Zo werd bijvoorbeeld eind 2015 een IT-dienstverlener verzocht Buma/Stemra een factuur toe te zenden voor diensten die pas in 2017 geleverd zouden worden. De organisatie wenste hem echter nog in 2015 te betalen zodat het budget voor dat jaar kon worden opgemaakt. Aan de IT-specialist werd gevraagd geen tijdsaanduiding aan te geven op de factuur. Met dergelijke kunstjes werden de kosten steeds net onder de 15% gehouden.

In het onderzoek is alleen gekeken naar de jaren 2015 en 2016 en het is dan ook niet duidelijk hoe lang het gesjoemel al gaande was. Alleen al in 2015 en 2016 zijn er volgens de onderzoekers miljoenen euro’s rondgepompt. RTLZ meldt dat directieleden eind 2015 zo’n €6 miljoen hebben weggezet in ‘extra potjes’. In het onderzoeksrapport staat wel vermeld dat er geen sprake is geweest van diefstal. Maar de begroting van de organisatie, die in 2015 een positief verschil boekte van €17,9 miljoen tussen geïncasseerde en uit te betalen rechten, zou wel voor een aanzienlijk deel uit kunstmatige kostenposten bestaan.

In 2015 en 2016 werden bij Buma Stemra miljoenen euros rondgepompt

Strafbaar?

NautaDutilh geeft in het rapport geen definitief uitsluitsel over de eventuele strafbaarheid van het handelen van de CFO en de andere betrokken medewerkers. Wel geven de onderzoekers aan dat het vragen van een factuur voor nog niet geleverde diensten “als uitlokking of medeplegen van valsheid in geschrifte of gebruikmaken van vals geschrift zou kunnen gelden”. Ook is het mogelijk strafbaar om valse facturen te verwerken en (bewust) onjuiste cijfers naar buiten te brengen.

In het rapport wordt Buma/Stemra ook geadviseerd om een tuchtklacht in te dienen tegen de voormalig CFO Wieger K., die inmiddels al een tijd lang ziek thuis zit. Buma/Stemra zelf wil tot op heden nog geen uitsluitsel geven over vragen omtrent eventuele maatregelen tegen de betrokken medewerkers.

Verkeerde prikkels

De beheersing van het kostenniveau vormde ook één van de criteria voor het uitkeren van bonussen. In het FD wijzen deskundigen erop dat afspraken omtrent maximale beheerskosten een verhoogd risico op fraude met zich meebrengen: “Dreigt het kostenplafond te worden overschreden, dan worden kosten boven die grens niet als kosten opgevoerd, maar bij andere posten weggeschreven. Helemaal als de bonus op het spel staat.” En wanneer de kosten te laag uitvallen, gebeurt juist weer het tegenovergestelde. Het ‘schuiven met potjes’ is zo’n beproefde methode dat ze in de zakenkrant zelfs wordt aangemerkt als ‘klassieker onder de fraudes’.

Het gesjoemel werd niet opgemerkt door KPMG, dat verantwoordelijk is voor de controle van de boekhouding van Buma/Stemra. Volgens Van Limpt wisten de frauderende werknemers het accountants- en advieskantoor te misleiden door de kosten te verdelen over allerlei kleine posten, zodat de materialiteitsgrens werd ontweken. Wanneer een accountant steekproefsgewijs facturen controleert, is het gebruikelijk vooral naar grote bedragen te kijken. Desalniettemin stellen experts volgens FD dat het in dergelijke situaties best mogelijk is meer facturen te bestuderen en te controleren of de vermelde prestaties daadwerkelijk zijn geleverd.

Ook wijzen ze op de mogelijkheden van datamining, waarmee het vandaag de dag een stuk makkelijker is om patronen te ontdekken in de kosten van organisaties: “Als het kostenpeil ieder jaar 14,9% is, roept dat vragen op.” Een bron stelt dat het ook belangrijk is dat een accountant onvoorspelbaar durft te zijn voor een organisatie. “Dus controleer zeker ook de kleine facturen”, geeft hij aan. Het kantoor is om opheldering gevraagd over de gang van zaken gedurende de afgelopen jaren.

Buma Stemra - BDO - NautaDutilh

Maatregelen

Van Limpt laat weten blij te zijn dat er nu helderheid is over de situatie: “Ik betreur de uitkomsten van het onderzoek maar ben opgelucht dat vragen nu zijn beantwoord en maatregelen kunnen worden genomen om gemaakte fouten te herstellen. Na dit herstel staat niets ons meer in de weg om de organisatie te worden die wij moeten zijn en die men van ons mag verwachten.” De nieuwe jaarrekening van Buma/Stemra wordt nu opgemaakt op basis van de onderzoeksresultaten.

Het rapport bevat volgens Van Limpt bovendien een aantal bevindingen en aanbevelingen die goed passen in het al vorig jaar door hem in gang gezette verbeteringsproces: “Het betekent een extra aansporing om de ingezette herstructureringsplannen versneld door te voeren en van Buma/Stemra een marktgerichte, wendbare en transparante organisatie te maken. Daarnaast is er een begin gemaakt met een omvangrijk innovatietraject dat betrekking heeft op kwalitatief hoogstaande, transparante en geautomatiseerde verwerking van gegevens. De jaarrekening zal aan de hand van de bevindingen worden opgemaakt en binnenkort ter goedkeuring aan de leden worden aangeboden tijdens een extra ledenvergadering.”

Het is niet de eerste keer dat Buma/Stemra negatief in het nieuws komt door financieel wanbeleid. Zo stelde de Tweede Kamer al in 2013 een onderzoek in naar de organisatie, toen vanwege vermeende corruptie. KPMG toentertijd diverse suggesties waarmee de bedrijfscultuur bij Buma/Stemra kon worden verbeterd.

* Van Limpt volgde ruim een jaar geleden Hein van der Ree op, nadat die weigerde akkoord te gaan met een verlaging van zijn salaris. Aangezien hij jaarlijks bijna €400.000 ontving, zat hij ruimschoots boven de balkenendenorm. Hij kreeg €480.000 ontslagvergoeding mee bij zijn vertrek.

Nieuws

Meer nieuws over