Berenschot: Zeven inzichten voor de energietransitie

09 februari 2017 Consultancy.nl

De afgelopen twaalf maanden heeft Berenschot onderzoek gedaan en diverse projecten uitgevoerd gericht op de Energietransitie. De belangrijkste bevindingen uit deze ervaringen uiteengezet.

Nederland staat anno 2017 voor een flinke uitdaging als het gaat om de vanuit de overheid sinds 2013 ingezette Energietransitie. Het kabinet wil de komende jaren – ook in lijn met afspraken gemaakt in het Parijs klimaatakkoord (in 2015) – toewerken naar een steeds duurzamere energievoorziening. In 2050 moet de CO2-uitstoot in de Europese Unie met 80% zijn afgenomen en Nederland stelt zich ten doel om vanaf 2020 een van de duurzaamste landen van Europa te zijn.

Waar Nederland volgens sommigen goed op weg is om de komende jaren de diverse energiedoelstellingen te behalen, ligt Nederland volgens anderen nog ver achter op schema. Voor 2020 heeft Nederland zich ten doel gesteld dat tegen die tijd 14% van de energieopwekking uit hernieuwbare energie zal moeten voortkomen. In 2016 lag dit percentage nog maar op 5,8% (5,5% in 2014), blijkt uit data van het CBS. Daarmee ligt ons land van alle EU lidstaten alleen voor op lidstaat Frankrijk. Of Nederland de doelstellingen zal kunnen behalen valt te bezien, maar in elk geval zoekt het Rijk voortdurend naar manieren om de overgang van fossiele naar groene energie te versnellen.

Om de energietransitie te versnellen zijn inspanningen nodig vanuit de overheid, de energiebranche en tal van andere sectoren, die hun bereidheid zullen moeten tonen om hun energie-efficiëntie en bewustzijn rondom duurzaamheid te verbeteren. Een van de bedrijven die zeer actief is in het ondersteunen van de publieke en private sector bij deze uitdagingen, is Berenschot, een organisatieadviesbureau met zo’n 350 adviseurs. Op basis van diverse onderzoeken en projecten afgerond in de afgelopen maanden, heeft het adviesbureau vanuit zijn bevindingen een samenvatting van de belangrijkste lessen opgetekend. Bert den Ouden, die leiding geeft aan de energiepraktijk van Berenschot, deelt de belangrijkste inzichten:

Zeven inzichten voor de energietransitie

CO2-neutrale energievoorziening in 2050 goed mogelijk met CO2-afvang

“De verkenning ‘CO2-neutrale gastoekomst’ beschrijft een klimaatneutrale toekomst met groen gas en CO2-afvang bij gas in de industrie en centrales. Er is daarbij ook een flinke opbouw van duurzame bronnen. Nieuwe woningen zijn louter elektrisch, terwijl de vele bestaande woningen slim worden verduurzaamd met een mix van groen gas en gedoseerde elektrificatie. Dit kan met beperkte investeringen in de energie-infrastructuur. De uitkomsten zijn gepresenteerd in de Energiedialoog”, schrijven de adviseurs.

Praktische belemmeringen energie-innovaties marktconform en structureel aanpakken 

“De te lage CO2-prijs bemoeilijkt de toepassing van veel energie-innovaties”, vertelt Den Ouden: “Het is dan belangrijk dat de regelgeving wél meehelpt om deze goed in praktijk te brengen. Dat is echter niet altijd het geval.” In een eerste scan voor de topsector energie vonden Berenschot en collega-consultants meer dan tachtig belemmerende regels en evenzovele hinderpalen voor de opschaling van energie-innovaties. “Het wegnemen daarvan past in een marktconforme benadering van de energietransitie”, legt Den Ouden uit. De onderzoekers adviseren om dit structureel aan te pakken in de energiebeleidsagenda. 

Gemeenten en provincies spelen cruciale rol in verduurzaming, regionale samenwerking essentieel

In de Energieagenda van het ministerie van EZ krijgen gemeenten een belangrijke rol in het faciliteren van de lokale energietransitie, maar vele worstelen nog met de invulling hiervan. Het belang van regionale samenwerking is groot; daarvan zijn diverse voorbeelden in de praktijk. Zo gaf Berenschot in Overijssel ondersteuning voor een interactieve energiestrategie. In Maastricht ging het om de vormgeving van een publiek-private samenwerking, en de gemeente Utrecht werd geassisteerd bij discussies over de verduurzaming van stadsverwarming. In Limburg werden provincie en gemeenten gefaciliteerd om industriële restwarmte op gang te helpen, leidend tot een bedrijfsspecifieke afspraak. In Zuid-Holland werd gestudeerd op marktwerking in warmtenetten voor een grote regio. Ten slotte ondersteunde het bureau de “Icoonprojecten” van netbeheerder Enexis als voorbeeld voor regionale implementatie.

Kosten energieneutrale energievoorziening te overzien mits gelet op enkele aandachtspunten

Berenschot rekende aan de Gasunie-verkenning voor vrijwel volledig duurzaam in 2050. Naast besparingen, wind en zon is er in dit scenario veel biomassavergassing en power-to-gas. Dit groene gas brengt verduurzaming van de industrie en verkeer en vervoer. In de woningbouw gebeurt dit met een mix van warmtenetten, elektrificatie en groen gas. Aandachtspunten in deze en andere duurzame scenario’s zijn de kosten van sterke woningisolatie, energienetten (warmtenetten en verzwaring stroomnetten) en back-up (centrales of opslag).

Opslag van duurzame energie biedt grote kansen

Overschotten windstroom flexibel opvangen, aanpassing nettarieven nodig

Glastuinbouw en industrie kunnen overschotten in windstroom omzetten in duurzame warmte, concluderen de consultants. Voordelen daarvan zijn: een lager gasverbruik, elektrificatie met goedkope groene stroom voor de bedrijven, stabilisering van de stroomprijs en hogere inkomsten voor windparken. “Probleem is dat bedrijven daarvoor dan het hele jaar meer nettarief betalen, terwijl de voordelen er alleen zijn wanneer het hard waait. Dit is op te lossen met een tarief waarbij bij uren met voldoende netcapaciteit een vrijstelling geldt voor verbruikspieken”, licht Den Ouden toe. Zo kan een grote windstroomproductie goed worden benut door industrie en glastuinbouw. 

Opslag zonnestroom in elektrische “warmtebatterij” houdt zonnepanelen rendabel 

Berenschot en de diverse partners keken naar de combinatie van zonnepaneel en elektrische boiler/buffervat als “warmtebatterij” . Zo worden overschotten zonnestroom opgeslagen als warmte. “Dat geeft een betere opbrengst dan teruglevering van zonnestroom als de salderingsregeling zou vervallen. Voor een goede businesscase moet dan wel het huidige verschil in energiebelasting, waarbij gas nog wordt ontzien, vervallen. We moeten elektriciteit en aardgas dan even zwaar belasten”, schrijven de adviseurs.

Snel verduurzamen met hybride warmtepomp 

Gasloze woningen komen sterk op in de nieuwbouw en sommige renovatieprojecten. In bestaande woningen leidt brede invoering van all-electric nu nog tot flinke stijging van de stroompiek, waarvoor netverzwaringen en substantieel extra centrales nodig zijn. “De hybride warmtepomp vermijdt dit probleem. Deze draait vooral op elektriciteit en duurzame buitenwarmte, maar de pieken worden gedekt met groen gas. Dat belast het elektriciteitsnet veel minder, en dat wordt nog beter met slimme sturing. Bovendien is er geen vloerverwarming of extreme isolatie nodig. Daardoor past hij betaalbaar in bestaande woningen, als opvolger van de HR-ketel. Daarmee kunnen we nu een grote snelle slag maken naar verduurzaming. Als later onderzoek leidt tot goedkopere opslag en superisolatie in bestaande bouw, wordt de vervolgstap naar all-electric makkelijker”, besluit Den Ouden.

Nieuws

Meer nieuws over