De voordelen en nadelen van ambtelijke fusieorganisaties

30 maart 2016 Consultancy.nl

Het aantal ambtelijke fusieorganisaties in Nederland is de afgelopen jaren flink toegenomen. Maar waarom worden samenwerkingsverbanden eigenlijk in gang gezet en worden de beoogde effecten in de praktijk gehaald? SeinstravandeLaar ging in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken & Koninkrijksrelaties op onderzoek uit, en bracht de voor- en nadelen van het samensmelten van ambtelijke organisaties in kaart.

De afgelopen tijd is het aantal ambtelijke fusieorganisaties in Nederland sterk toegenomen. Circa 40 autonome gemeenten participeren al in een dergelijk samenwerkingsverband, waarin de ambtelijke organisaties van meerdere gemeenten samen worden gevoegd. Voor het Ministerie van Binnenlandse Zaken & Koninkrijksrelaties was dit aanleiding om onderzoek te laten doen naar de motieven achter deze trend en, nog belangrijker, de effecten daarvan voor de participerende gemeenten. SeinstravandeLaar, een organisatieadviesbureau voor de publieke sector uit Culemborg, werd ingeschakeld om het onderzoek uit te voeren.

Voordelen
Voor het onderzoek werden tien ambtelijke fusieorganisaties, in verschillende ontwikkelstadia en verschijningsvormen, uitgebreid onder de loep genomen*. Uit de doorlichting blijkt dat ambtelijke fusies over de hele linie voor een groot deel de doelstellingen behalen die participerende gemeenten bij de start van de samenwerking voor ogen hadden. Een ambtelijke fusie leidt volgens de onderzoekers onder meer tot het versterken van de (strategische) bestuurlijke kracht in de regio, een verbetering van de uitvoeringskracht (o.a. betere externe en interne dienstverlening) en een sterke reductie van de bedrijfsvoeringslasten. Efficiencies worden met name behaald op het gebied van personeel, huisvesting en ICT. “Aanvullend zien we dat de ambtelijke fusie tot voordelen leidt in de besteding van programmagelden vanuit de individuele gemeentelijke begrotingen als gevolg van gezamenlijke inkoop- en aanbestedingsprocedures”, stellen de onderzoekers.

Daarnaast zorgt een ambtelijke fusieorganisatie voor een “stevig antwoord op toekomstige ontwikkelingen”, waardoor participerende gemeenten zowel beter kunnen inspelen op grote (maatschappelijke) trends als het risico op herindeling kunnen afwenden. Tot slot constateren de onderzoekers ook voordelen voor werknemers. “Ambtelijke fusieorganisaties verkrijgen een betere positie op de arbeidsmarkt als werkgever, zij vergroten ook het carrièreperspectief voor medewerkers en zetten nadrukkelijk in op het ontwikkelen van personeel en organisatie”, aldus Stan van de Laar, partner van het adviesbureau en medeauteur van het rapport

Nadelen
Naast de voordelen kleven er volgens SeinstravandeLaar echter ook enkele nadelen aan ambtelijke fusies. “Hoewel we theoretisch en formeel uit kunnen leggen dat hét fundament onder een ambtelijke fusie de lokale beleidsvrijheid is én dat deze in het model van de ambtelijke fusie volledig wordt gewaarborgd, zien we in de praktijk voorbeelden dat deze beleidsvrijheid (gevoelsmatig) onder druk komt te staan”, zegt Van de Laar. Zo kan, wanneer de kracht van de ambtelijke organisatie toeneemt, de beleidsvrijheid van de autonome gemeentebesturen onder druk komen te staan. Een fusieorganisatie stuurt in de regel aan op beleidsharmonisatie omwille van efficiency en verminderde complexiteit in uitvoering. Hierdoor kan een participerende gemeente het risico lopen om (op deelvlakken) een koers te varen die niet ideaal is, waardoor “spanningsvelden” ontstaan.

Bovendien komt het fusiemodel eventueel onder druk te staan door veranderingen in het politieke landschap. Het gevaar is dan aanwezig dat een ambtelijke fusie wordt gezien als een ‘oplossing’ van een voormalige college van B&W. In het geval men veranderingen wil doorvoeren dan zijn fusieorganisaties, gezien de omvang en integratie van mensen en middelen, in de praktijk lastig te ontvlechten. Overige potentiële nadelen zijn onder meer het creëren van een extra coördinatielast, een mogelijk lagere ‘verbinding’ met de eigen gemeente en de verandering die het teweegbrengt in het talent management landschap van gemeenten (bijvoorbeeld: de noodzaak voor andere vaardigheden).

Al met al concluderen de onderzoekers dat over de hele linie de behaalde voordelen de nadelen van een ambtelijke fusieorganisatie ruimschoots overstijgen. “Het model van de ambtelijke fusie lijkt vooral tot politiek-bestuurlijke en ambtelijke ‘rust’ te leiden: de voortdurende discussies uit het verleden tussen regiogemeenten over de volgende stap/taak in de samenwerking, de (juridische) vormgeving en aansturing daarvan en de verrekening daaromtrent behoren in één keer tot het verleden”, sluit Van de Laar af.

Het onderzoeksrapport is eind februari gedeeld met de Tweede Kamer. Aan de hand van de belangrijkste bevindingen bekijken de politieke fracties of verdere aanscherping van beleid en regelgeving nodig is.

* Groningen – Ten Boer (startjaar 2006), BEL Combinatie (2008), De Kompanjie (2011), De Waard (2013), BAR-gemeenten (2014), Werkorganisatie CGM (2014), SED-organisatie (2015), ABG-gemeenten (2016), Werkorganisatie MijnGemeenteDichtbij (2016) en Werkorganisatie BUCH (gepland voor volgend jaar).

Nieuws

Meer nieuws over