Gebrek aan visie remt ontwikkeling van NL FinTech sector

01 februari 2016 Consultancy.nl

Het ecosysteem voor financiële innovatie in ons land is niet om over naar huis te schrijven. De sector kampt met een gebrek aan visie, verouderde regelgeving, onvoldoende kennis bij toezichthouders en gebrekkige samenwerking tussen start-ups, gevestigde partijen en de overheid. Met het oog op de toekomst bevindt Nederland zich op een tweesprong als het aankomt op FinTech: niets ondernemen betekent dat ons land zal dalen in de rankings, en alleen met een duidelijke strategie en aanzienlijke investeringen kan Nederland het opnemen tegen de concurrerende elite.

De bankensector is een van de belangrijkste sectoren in Nederland. Samen met andere financiële instellingen zoals verzekeraars en asset managers zijn de banken goed voor 7.0% van het BBP, een aandeel dat beduidend hoger ligt dan in bijvoorbeeld Duitsland (3.7%) en Zweden (4.1%), en op vergelijkbare hoogte met het Verenigd Koninkrijk (7.1%). Koplopers zijn niet geheel verrassend banking hubs als Luxemburg (23.5%) en Zwitserland (9.5%).

De afgelopen jaren heeft de bankensector te maken gehad met enorme veranderingen. De crisisjaren en de gigantische impact die deze hebben gehad op zowel  de economie als de samenleving – bijvoorbeeld het ingrijpen van de overheid om banken te redden van de ondergang – hebben ervoor gezorgd dat de meerderheid van de consumenten hun vertrouwen in bancaire instellingen heeft verloren. Ook de vele reorganisaties – in 2015 alleen gingen ongeveer 100.000 banen verloren in de bankensector – liggen nog vers in het geheugen. 

Voor de komende jaren is er nog geen zicht op rustiger vaarwater voor het bankenlandschap. Anno 2016 bevinden banken zich in een van de meest dynamische speelvelden ooit. Hoewel banken decennialang konden profiteren van de voordelen van een relatief gesloten sector, hebben zij vandaag de dag te maken met concurrentie vanuit alle hoeken en andere sectoren. Op het gebied van betalingsverkeer hebben banken te maken met nieuwe platformen zoals PayPal en in ons land iDeal, maar ook vanuit de hoek van grote tech-spelers, telecombedrijven en retailers wordt de druk opgevoerd.

In het traditionele banklandschap, dat draait om standaardproducten als spaarrekeningen en leningen, wordt de markt opgeschud door de opkomst van digitale platformen en alternatieve bronnen van financiering (zoals crowdfunding), evenals een breed spectrum aan vervangende producten en diensten. Als het om investeringen gaat moeten banken het tegenwoordig opnemen tegen gigantische IT-bedrijven als Google en Apple, die hun financiële stempel op de markt drukken, terwijl intermediairs en financieel adviseurs hun sector zien transformeren door de komst van nieuwe digitale concurrenten of door geautomatiseerde platformen die werken met zogenaamde ‘robo-adviseurs’.

Aan het hart van deze nieuwe businessmodellen ligt in veel gevallen technologische innovatie. Startups hebben het voordeel dat zij hun bedrijf beginnen zonder te worden beperkt door verouderde IT-systemen, waardoor zij beschikken over een concurrentievoordeel in de vorm van volledig gedigitaliseerde operaties. Daarmee kunnen zij een betere klantervaring en customer service bieden dan traditionele banken. Deze bedrijven, ook wel ‘FinTech’-bedrijven, genoemd, vormen een groep van nieuwe financiële spelers die de afgelopen tijd binnen het internationale bankenlandschap vaak in de spotlights hebben gestaan. Dat komt mede vanwege de verstorende impact die zij hebben op de huidige markt, evenals de hoofdrol die zij spelen op het gebied van innovatie in de financiële sector.

Het groeiende belang van FinTech wordt geïllustreerd door de gigantische groei die de sector doormaakt – in 2008 stond de wereldwijde financiering van FinTech nog op zo’n $50 miljoen, terwijl eind 2014 dit bedrag gestegen is naar meer dan $600 miljoen. In Europa zijn het Verenigd Koninkrijk en Ierland de absolute koploper in markt met een marktaandeel van meer dan 40%, Nederland staat op de tweede plek. Ons land is goed voor 21%, hoewel 82% van dat bedrag (~$250 miljoen) naar slechts één startup ging, namelijk betaaldienstverlener Adyen.

Volgens meerdere toonaangevende onderzoeksbureaus en economen in de markt zal FinTech de komende jaren een centrale rol gaan spelen in de bankensector. Aangezien FinTech ook wel een van de meest ‘verstorende’ krachten voor de bankensector wordt genoemd, lijkt de boodschap duidelijk: mis de FinTech boot en riskeer de aansluiting bij de top te missen. Het belang van FinTech overspant echter de grenzen van de bancaire sector, legt Don Ginsel, directeur van belangenorganisatie Holland FinTech uit: “De opkomst van FinTech is ook van cruciaal belang voor de overige 93% van onze economie.” Hij geeft de gezondheidszorg en de markt voor zakelijke dienstverlening als voorbeelden. “Denk aan het versimpelen van administratie en betaalstromen.”

Ondanks de gigantische groei van de sector en het groeiende belang voor het bancaire ecosysteem en de bredere economie, dreigt Nederland terrein te verliezen op FinTech gebied, stelt Ginsel. Hij baseert deze uitspraak op een onderzoek dat recent werd uitgevoerd door Holland FinTech en Roland Berger, in opdracht van grootbanken ING en Rabobank*. De belangrijkste doelstelling van het onderzoek was om inzicht te krijgen in het huidige landschap en in mogelijk verbeterpotentieel daarbinnen. De onderzoekers zetten een enquête uit onder verschillende stakeholders (startups, investeerders, innovatie-experts) en spraken met achttien FinTech-experts en vijftien experts op het gebied van regelgeving.

In het onderzoek bracht het strategy advieskantoor in kaart welke factoren als essentieel worden gezien voor de ontwikkeling en versnelling van FinTech-innovatie. Uit hun rondgang kwamen negen kritische succesfactoren naar voren, en na het beoordelen van ons land aan de hand van deze karakteristieken kwamen zij tot de conclusie dat zich boven ons land donkere FinTech wolken aan het vormen zijn. De conclusie: op vijf van de negen factoren scoort Nederland gemiddeld of redelijk. Op één factor, ‘ondernemersgemeenschap’, scoort ons land zelfs veel hoger dan de rest van Europa, voornamelijk door het hoge aantal ondernemers en de beschikbaarheid van hoogwaardige startup hubs. Op drie andere eigenschappen blijkt Nederland echter aanzienlijk achter te lopen, en laat dat nou de drie belangrijkste succesfactoren zijn: regulering en juridische kaders, toezicht van de toezichthouder en samenwerking in de keten.

“Nederland heeft de potentie om een toonaangevende FinTech-hub te worden: er is een goede digitale infrastructuur, een financieel aantrekkelijk vestigingsklimaat en de salarissen en kantoren zijn betaalbaar”, aldus Ginsel. Tegelijkertijd moeten de beleidsmakers in zijn ogen bepalen of zij met FinTech een volger of leider willen worden. Ginsel: “Om te volgen, dient Nederland in elk geval de regelgeving aan te passen conform onze buurlanden.” Hij wijst erop dat de huidige kaders zijn opgesteld voor de traditionele financiële sector en niet eenduidig voor FinTech-toepassingen als crowdfunding, blockchain-technologie of de omgang met informatie over betaalstromen. Daarnaast constateert hij dat de regelgeving in Nederland tot de strengste in de EU behoort, wat innovatie bij zowel de bestaande als nieuwe financiële dienstverleners remt.

Maar, wil Nederland zich als leider ontpoppen in het speelveld, dan is volgens Ginsel meer nodig. Een verbetering van de knowhow in de markt wordt geadviseerd, vooral bij toezichthouders De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Ook zijn richtlijnen voor het omgaan met nieuwe technologie gewenst. Bovendien is samenwerking een belangrijk punt waarop verbetering gewenst is. “Iedereen werkt momenteel vooral op zichzelf, terwijl de snelheid en kwaliteit van innovatie gebaat zijn bij startups die (internationaal) samenwerken met grote partijen, partijen die zich openstellen voor nieuwe invloeden en een overheid die vrijplaatsen creëert waar ideeën, financiers en (zakelijke) ervaring samenkomen”, zegt Ginsel.

Vanzelfsprekend zijn er ook goede voorbeelden te noemen in de markt. Zo heeft Rabobank zich als partner verbonden aan de Dutch FinTech Hackathon, heeft ABN AMRO samenwerkingsverbanden met meer dan vijftien financiële startups en is de bank partner van innovation hub ‘X’, en heeft ING zijn eigen FinTech Village in het leven geroepen. Ginsel roept alle spelers in de keten, van de overheid en toezichthouders tot private partijen, op om de handen ineen te slaan. “Als iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt, kan FinTech de volgende mainport van Nederland worden: zeg maar de payport.”

Internationaal gezien zou Nederland veel kunnen leren van de Britten. Een internationale benchmark laat zien dat de UK niet alleen voorop loopt als het gaat om volume, maar ook in zijn strategie en bedrijfsmodellen rondom FinTech. Het verband is duidelijk, stelt Mark de Jonge, partner van Roland Berger. “Daar is te zien hoezeer een duidelijke visie op de sector, ontwikkeld door de overheid, toezichthouders en marktpartijen gezamenlijk, kan bijdragen aan succes.”

De belangrijkste uitkomsten van het onderzoek zijn op 21 januari 2016 tijdens een rondetafelgesprek met leden van de Tweede Kamer gedeeld. Tijdens de bijeenkomst presenteerde DNB tevens zijn eigen beeld op de toekomst van de FinTech sector**. De toezichthouder schrijft onder meer dat blockchain (bitcoin technologie), robo advies, marktplaatslenen (peer-to-peer) en geautomatiseerd beleggen de potentie hebben om de markt te verstoren. DNB erkent tevens dat de manier waarop zij werkt zal moeten worden aangepast om aan te sluiten bij het veranderende landschap. Aandachtspunten daarbij zijn een meer gedifferentieerde aanpak van de vergunningverlening, meer overleg met partijen uit de financiële technologie en de financiële wereld, en het organiseren van zogenaamde ‘proeftuinen’ waarin partijen bij elkaar komen om gezamenlijk tot nieuwe innovaties te komen.

* Het onderzoeksrapport van Holland FinTech en Roland Berger is getiteld ‘Holland FinTech, barriers to innovation’.

**Het DNB rapport draagt de titel ‘DNB Onderzoeksrapport Technologische innovatie en de Nederlandse financiële sector’.

Nieuws

Meer nieuws over