6 ontwikkelrichtingen in lean management vakgebied

17 september 2015 Consultancy.nl

De afgelopen jaren is lean management steeds belangrijker geworden, vooral tegen de achtergrond van een steeds complexer wordende markt, de opkomst van nieuwe technologieën en de noodzaak voor bedrijven om zich aan te passen aan de snel veranderende economische omgeving. Op basis van de belangrijkste trends in de markt bieden Rijnconsult adviseurs Bas van der Velde en Huub Torremans een overzicht van zes ontwikkelrichtingen van lean in de komende jaren.

Lean management past in een goede en rijke traditie waarin het werken aan bedrijfsprocessen centraal staat. Denk daarbij aan SixSigma, EFQM/INK, Business Process Reengineering (BPR) en vele voorlopers. Vanaf de Tweede Wereldoorlog zien we vanuit verschillende disciplines dat het werken aan bedrijfsprocessen centraal komt te staan. Grofweg kunnen hierbij drie stromen worden onderkend.

Rekenen en Regelen
Door ingenieurs, zoals die bij General Electric, gedreven en door accountants gestimuleerd zijn er de nodige benaderingen gebaseerd op het kwantificeren en/of protocolleren van processen. Voor het gemak noemen we dit de Angelsaksische benadering, hoewel de Nederlander Starreveld, bekend van zijn boeken over Administratieve Organisatie, hier ook een plek in heeft. Op dit moment zijn SixSigma en ver uitgewerkte Risk Management systemen hiervan de verschijningsvormen.

Rekenen en regelen

Business Excellence
Een tweede stroming is een meer holistische waarbij het zoeken naar de determinanten van het succes van een organisatie een belangrijke plek krijgt. Interessant is hierbij dat vaak wel historische verklaringen worden gevonden, maar dat het voorspellend karakter ervan matig is. Veel van de bedrijven die bijvoorbeeld in ‘In Search of Excellence’ of ‘Good to Great’ op het schild worden gehesen, waren korte tijd daarna failliet of hadden anderszins grote problemen.

De schoonheid van het proces
Oorspronkelijk door Amerikanen als Deming en Juran geïnitieerd, maar hartstochtelijk door Japanners omarmd, zijn benaderingen waarin een cultuur van continu en cyclisch verbeteren centraal staat. In Nederland is deze stroming ook wel opgepikt door Ulbo de Sitter met zijn sociotechniek, die daarbij ook de dimensie van de kwaliteit van arbeid benadrukt. Op dit moment is lean management de meest duidelijke verschijningsvorm hiervan.

De principes van lean als blijvende waarde
Gebaseerd op de historische ontwikkelgang van managementbenaderingen over processen en kijkend naar actuele trends in managementland zien we zes ontwikkelrichtingen vanuit de onderliggende principes van lean management.

Ontwikkelrichtingen vanuit lean

1. Verfijnen van het lean instrumentarium 
Zoals het continu verbeteren uit de jaren ’50 zichzelf heeft doorontwikkeld tot waar lean nu staat, zal deze ontwikkeling ook verder gaan. Benaderingen als Agile en Scrum komen vanuit de software ontwikkeling in beeld en proberen een handvat in handen te geven om met organische dynamiek en wendbaarheid om te gaan. Kata is een benadering waarbij niet zozeer een probleem of afwijking van de norm centraal staat, maar de uitdaging of richting. Overigens is dit een invalshoek die ook in de vernieuwde ISO norm aan de orde zal komen. Dit is slechts een kleine greep uit de actuele verbeteringen in het lean instrumentarium. Lean gaat ook om standaardiseren van best practices.

2. Verbreden van de scope naar dienstverlenende processen én naar de keten 
Vanuit de industriële achtergrond van lean is een rechtstreekse doorvertaling naar dienstverlenende processen niet altijd even eenvoudig, maar zeker goed mogelijk. Als een organisatie binnen de eigen systeemgrens een maximaal resultaat heeft bereikt met lean, dan ligt het voor de hand om in de totale keten aan de slag te gaan. Daarvan zien we ook de nodige voorbeelden. Vanuit de marketing hoek is de customer journey benadering er één die goed aansluit bij lean in de keten.

3. Strategie: The Lean Startup, Value Proposition Design 
De principes van lean zijn prima toepasbaar in een operationeel proces, maar ook op een hoger strategisch niveau. Hier vinden de werelden van Canvas en lean elkaar. Door fundamentele principes van lean over klantwaarde op bedrijfstakken te projecteren, worden systeemfouten zichtbaar en ontstaan nieuwe bedrijven als Uber en Airbnb. Technologie kan helpen, maar is niet altijd de noodzakelijke drijver achter de verandering.

Blijvende waarde van lean management

4. Besturing: processen en de structuur van organisaties 
Veel organisaties lukt het om een enkel hoofdproces goed strak te trekken, maar vaak stuiten ze ook op beperkingen die in de organisatiestructuur zijn aangebracht. Dit is zeker het geval als hierin een geografische of functionele basis zit. Een aantal jaren geleden spraken we over het ‘kantelen van de organisatie’ als antwoord hierop. Zo’n vaart zal het wellicht niet lopen, maar het ligt voor de hand dat de structuurvraag en de rol van proceseigenaren hoog op de managementagenda komt.

5. Lean leiderschap: veel over geschreven, maar hoe ziet dat er uit? 
Iedere managementbenadering stuit op het belang van leiderschap bij het succes van implementatie. Een enkele wave of projectmatige aanpak van lean zal stranden als dit niet verder gedragen wordt door het management en als de randvoorwaarden niet worden ingevuld. 

6. Teams en samenwerking 
Naast leiderschap is de effectiviteit van de samenwerking binnen teams een belangrijke succesbepalende factor is. In sommige sectoren is de aandacht voor zelfsturing erg hoog (zie ook het artikel Implementatietips voor effectieve autonome teams’). Het gaat dan om expliciete aandacht voor cultuur en gedrag, en het praktisch hanteerbaar maken, bijvoorbeeld in visueel management (smileys over de samenwerking) en instrumenten als dag- en weekstarts.

Nieuws

Meer nieuws over