Betere productiviteit cruciaal voor Japanse economie

26 mei 2015 Consultancy.nl

De productiviteit van de Japanse economie ligt anno 2015 ver onder zijn potentiële niveau. Verbetert Japan zijn productiviteit de komende tien jaar niet, dan zal het in verhouding tot de VS nog verder achterop raken. Volgens een recent onderzoek van Mckinsey & Company echter geen reden tot zorg. Door best practice productiviteit te stimuleren en in te zetten op technologische vooruitgang iets wat Japan van nature beheerst kan het land de groei van zijn BBP aanzienlijk verhogen en de vooruitzichten verbeteren.

Het McKinsey Global Institute (MGI), de wetenschappelijke denktank van strategie consultancykantoor McKinsey & Company, kijkt in een recent rapport naar de belangrijkste economische vooruitzichten voor Japan. Het rapport, ‘The Future of Japan: Reigniting Productivity and Growth’, toont aan dat als Japan zijn huidige productiviteitstrend voortzet de economie van het land de komende 10 jaar tegenvallende groeicijfers zal blijven vertonen. De onderzoekers zien echter ook grote kansen voor de Japanse economie indien de Japanners de productiviteit opschroeven. Zelfs de aanstaande demografische veranderingen in het land kunnen dan niet voorkomen dat de economie goed blijft draaien en de BBP-groei zal stijgen van 1.3% naar zo’n 3% per jaar.

Accelerating productivity growth would change the outlook for Japans economy over the next decade

Neerwaartse druk
De Japanse economie kampt met een verscheidenheid aan negatieve en onderdrukkende ontwikkelingen. Op demografisch gebied ziet het land de komende tientallen jaren zijn inwoners steeds verder vergrijzen. Sinds 2011 neemt de beroepsbevolking in Japan af door afgenomen geboorteaantallen en hogere levensverwachtingen. In 2013 was een kwart van de Japanse populatie 65 jaar of ouder en de verwachting is dat dit percentage tot 2040 zal stijgen naar 36%. Daarbovenop komt nog eens dat van de Japanners tussen de 60 en 64 nog maar 59% aan het werk is. Tot 2025 verwacht MGI een afname van de Japanse beroepsbevolking van 79 miljoen Japanners (in 2012), naar 71 miljoen, een afname van 3,7%.

Downward pressures

De Japanse economie heeft twee decennia van achterblijvende groei achter de rug, ook wel bekend als ‘de verloren decennia’. Na het instorten van de Japanse aandelenbeurs en het knappen van de vastgoed bubble aan het begin van de jaren ’90, zag het land zijn economie tussen 1992 en 2012 gemiddeld slechts met 0,8% groeien. Het land blijft nog steeds de derde economie ter wereld, maar de productiviteit heeft zware klappen te verduren gekregen. Voor lange tijd groeide de productiviteit in het land als een van de snelste ter wereld met in de jaren ’70 en ’80 groeipercentages van ongeveer 3,7% per jaar. De afgelopen twee decennia behaalde Japan echter maar net aan 2% productiviteitsgroei per jaar en als deze trend wordt doorgezet zal de kloof tussen Japan en de VS alleen nog maar groter worden – van 29% in 2011 naar een geschatte 37% in 2025. In combinatie met de huidige demografische ontwikkelingen zal dit tegen 2030 een reëele inkomensdaling van $1.600 betekenen voor de Japanse inwoners.

Productiviteit onder druk
Het onderzoek toont aan dat er een aantal factoren zijn die hun weerslag hebben op het concurrentievermogen van Japanse bedrijven. Hoewel de wettelijke basis voor het lang heilige concept van een ‘baan voor het leven’ voor het grootste gedeelte is afgeschaft, zijn er volgens het onderzoekinstituut nog steeds cultuurelementen die onderdelen van de arbeidsmarkt stug en rigide maken. Door het stugge karakter van de arbeidsmarkt ontstaan er mogelijk ondoelmatigheden en wordt de productiviteit aan banden gelegd. Een van de voorbeelden van de manier waarop Japan bedrijven ondersteunt die afstappen van het ‘werk voor het leven’ model, is het stimuleren van het inhuren van tijdelijke krachten. De effecten zijn gigantisch: vandaag de dag wordt een derde van de arbeidsplaatsen ingevuld via zulke regelingen, en het aantal tijdelijke krachten zal naar verwachting tot 2030 groeien tot 50% van de arbeidsmarkt. Het minpunt van zulke werknemers is dat zij onproductief zijn – niet alleen omdat tijdelijke werknemers minder redenen hebben om uitmuntende prestaties af te leveren, maar ook omdat werkgevers maar zeer zelden in hun ontwikkeling investeren.

Haken growth

Naast de onproductiviteit van flexwerkers in de arbeidsmarkt, stelt McKinsey dat het banksysteem in Japan onvoordelige condities creëert voor het concurrentievermogen. Het is voor slechtpresterende bedrijven niet toegestaan om uit de markt te stappen. De schulden van de slechtpresterende bedrijven worden gedragen door de banken, zodat deze blijven bestaan, maar deze bedrijven missen zelf het kapitaal om te investeren in de verbetering van hun operaties of in innovatieve oplossingen die de productiviteit kunnen verhogen. Daarbovenop blijven de middelen van de wanpresteerders in het eigendom van die bedrijven, in plaats van dat deze worden herverdeeld onder die bedrijven die wel bijdragen aan de productiviteit in de markt. Bovendien creëren de gesubsidieerde bedrijven een extra barrière voor nieuwe spelers op de markt – opnieuw een factor die zijn weerslag heeft op de innovativiteit in de markt.

Een ander probleem dat wordt benadrukt in het rapport is de blijvende onaantrekkelijkheid van Japan voor buitenlandse investeringen – slechts 0,06% van het BBP is afkomstig uit directe buitenlandse investeringen, terwijl dit percentage in de VS op 0,6% en in Duitsland op 0,24% ligt. Dit maakt internationale concurrentie en de introductie van nieuwe – productievere – bedrijven lastig. Volgens de consultants is de onaantrekkelijkheid voornamelijk het gevolg van wettelijke barrières die het nieuwe spelers lastig maken om in bepaalde sectoren te concurreren met de gevestigde spelers.

Productivity initiatives in specific industries

Stimuleer productiviteit
Naast de belichte factoren die de potentiële productiviteit van Japan remmen, zijn er volgens McKinsey ook een aantal factoren die voordelige groeiomstandigheden voor Japan creëren. Belangrijke voorbeelden zijn de technologische knowhow, een uitstekende industriële basis, een hoog opgeleide arbeidspopulatie, een infrastructuur van wereldniveau, en een grote en welvarende nationale afzetmarkt.

Om de Japanse overheid te helpen het land weer naar een steiler groeipad te brengen, keken de onderzoekers naar het potentieel om de productiviteit binnen de belangrijkste sectoren op te schroeven en hoe dat bijdraagt aan de groei van het Japanse BBP. McKinsey schetst twee scenario’s in het rapport. In het ‘low range’ scenario geloven de consultants dat Japan 18% aan waarde kan toevoegen aan het huidige groeipad. In het meer ambitieuze scenario kan zelfs 28% gerealiseerd worden. “Hiermee groeit Japan's jaarlijkse BBP in 2025 met bijna 20% tot 30% boven de huidige trends – goed voor een toename van zo’n $1,4 biljoen in dat jaar alleen al”, schrijven de auteurs.

Productivity levers manufacturing

De belangrijkste knop waar Japan aan moet draaien is die van productiviteitsverbetering. De verbeteringen kunnen worden gestimuleerd door best practices (ook die uit het buitenland) in de belangrijkste sectoren te omarmen, door in te zetten op technologie, en door meer te sturen op discipline en prestaties. Bijvoorbeeld in de maakindustrie kan de waarde met zo'n 53% worden verhoogd, en in de retailsector zelfs 61%. Volgens de auteurs kan Japan 50-70% van zijn productiviteitsdoelstelling van 4% halen als een kritische massa aan bedrijven werkwijzen aanleren die in de rest van de wereld reeds als standaard gelden. Het grootste deel van het overige economische potentieel kan behaald worden via technologische vooruitgang, zoals bijvoorbeeld door verdere automatisering.

Nieuws